W 1885 r. z inicjatywy sokołów inowrocławskich, znając już też działalność lwowskich sokołów, polski element patriotyczny w Bydgoszczy podjął próbę założenia gniazda sokolskiego. Warunki nie sprzyjały tej inicjatywie, Bydgoszcz bowiem była miastem silnie zgermanizowanym i Polacy natrafiali na liczne przeszkody w rozwoju życia narodowego. Owa pierwsza próba zawiązania gniazda nie powiodła się. Jednak rok później 10 października 1886 r. do władz policji pruskiej wpłynęło zgłoszenie o rejestrację polskiego Towarzystwa Gimnastycznego. Już 8 października 1886 r. ukazała się w "Wielkopolaninie" notatka informująca, że nowe towarzystwo "Sokołów" w Bydgoszczy zostanie założone 10 tego tego miesiąca o 8 wieczorem w restauracji Norkowskiego przy Wiktoriastrasse 13 z udziałem Harkiewicza. Za "Sokołem" w "ruchliwej" Bydgoszczy pójdą inne miasta.

   Jak już wspomniano, kupiec Paweł Harkiewicz zebrał grupę 30 patriotów polskich, którzy założyli gniazdo sokole. Pierwszym przewodniczącym "Sokoła" w Bydgoszczy , według publikacji sokolich wybrano Hieronima Rogalińskiego, działacza zespołu śpiewaczego "Święty Wojciech" i Towarzystwa Śpiewu "Halka". Jednak z akt policyjnych wynika, że pierwszym prezesem był Franciszek Kreski. Po weryfikacji danych należy stwierdzić, że pierwszym prezesem "Sokoła" w Bydgoszczy był Jan Tadeusz Plewkiewicz, funkcję zastępcy pełnił H. Rogaliński, a P. Harkiewicz sekretarza. Jego z kolei zastępcą był Leon Malinowski, F. Kreski objął funkcję skarbnika, Wacław Kaczorowski - bibliotekarza, jego zastępcą był Franciszek Różkowski. Radnymi zostali Franciszek Witecki i Kazimierz Gączerzewicz (Goncerzewicz), naczelnikiem wybrano Franciszka Śmierzchalskiego.

   W początkowej działalności gniazda nie przywiązywano większej uwagi do uprawiania gimnastyki, brakowało też instruktorów i sprzętu, rozwijano natomiast działalność patriotyczną i społeczną, zorganizowano zespół teatralny, komitet zabawowy i naukowy. "Sokół" bydgoski był pod ciągłą kontrolą i nadzorem policji pruskiej. Od 20 marca 1889 r. pracował nowy zarząd z prezesem Kazimierzem Gączerzewiczem - mistrzem szewskim, który zarazem był prezesem "Halki" i działaczem ZSP w PN. Nauczyciel gimnastyki, naczelnik Stanisław Szymankiewicz przyczynił się do rozwoju zajęć gimnastycznych.

   W 1889r. w Bydgoszczy odbył się I Zjazd Sokołów Wielkopolskich. Sokoli bydgoscy organizowali pokazy i popisy gimnastyczne oraz rocznicowe obchody ustalenia Konstytucji 3 Maja, rozwijali ruch turystyczny przygotowując atrakcyjne wycieczki piesze i rowerowe. W 1892 r. zajęcia gimnastyczne odbywano w lokalu "Mattha". Od 1893 r. gniazdo było członkiem Związku Sokołów Wielkopolskich i należało do I Okręgu Północnego, a od 1895 r. do ZSP w PN. Po reorganizacji Związku 15 września 1895 r. TG "Sokół" w Bydgoszczy zostało włączone do Okręgu (Żupy) IV Nadwiślanskiego ZSP w PN i działało w nim nieprzerwanie do rozwiązania go w 1921 r. W 1986 r. gniazdo w Bydgoszczy liczyło 72 członków, w tym 47 ćwiczących, 10 kolarzy i 20 umundurowanych.

   W dniach 3 i 4 sierpnia 1895 r. odbył się zlot sokołów z okazji 10-lecia bydgoskiej organizacji. Poświęcono wtedy pierwszy sztandar. ufundowany przez lokalne społeczeństwo polskie z inicjatywy bydgoskich Polek. W trakcie zlotu odbył się przemarsz przez miasto 200 umundurowanych sokołów z orkiestrą. Pod kierunkiem naczelnika ZSP w PN Wiktora Gładysza zorganizowano też w strzelnicy popisy gimnastyczne. Po zlocie zarząd gniazda musiał zapłacić grzywna nałożoną przez policję, za to, że rozpowszechniano przed kościołem farnym ulotki antypaństwowe. Policja zakazała grywać orkiestrze podczas uroczystości sokolich i zabaw, zaczęła też szykanować działaczy "Sokoła" w Bydgoszczy. Prezes Kazimierz Gączerzewicz, prześladowany przez policję, zmuszony został do opuszczenie Bydgoszczy i przeniesienie się do Grudziądza . "Sokół" bydgoski wezwał społeczeństwo polskie miasta do współpracy w celu podtrzymania tożsamości narodowej i walki z germanizmem.

   Represje pruskie spadające na TG "Sokół" w Bydgoszczy były często bardzo dokuczliwe. Policja zakazywała noszenia sokołom mundurów-czamar, organizowania pochodów i zbiorowych występów, nie pozwalano na publiczne używanie języka polskiego. Mimo represji, nawet w obecności pruskich policjantów organizowano odczyty i zebrania patriotyczne. Gniazdo nie mogło utrzymać się ze swoich składek. Pomagało mu materialnie Tow. Śpiewu "Halka", otrzymało też subwencje od zamożniejszych patriotycznie nastawionych Polaków. "Sokoła" w Bydgoszczy wspierała finansowo też hrabina Aniela Potulicka.

   Prezesem "Sokoła" w Bydgoszczy na lata 1905 - 1908 wybrano dr. Emila Warmińskiego - lekarza, który krótko pełnił także funkcję prezesa Okręgu IV Nadwiślanskiego. Nastąpił szybki rozwój gniazda. W czasie prezesury E. Warmińskiego zakupiono nowy sprzęt do ćwiczeń gimnastycznych. W 1908 r. powołano oddział sokoli z Wincentyną Teskową na czele. Z inicjatywy prezesa, który był zarazem wybitnym bydgoskim działaczem narodowym, w Bydgoszczy w latach 1907 - 1909 powstał Dom Polski, gdzie odbywały się spotkania organizacji polskich, w tym "Sokoła". Obiekt ten był głównym ośrodkiem życia patriotycznego Polaków w Bydgoszczy. Gniazdo wprowadziło dla młodzieży sokolej obowiązkową naukę literatury i historii polskiej. Latem w ogrodzie odbywały się popisy gimnastyczne. Twórca Domu Polskiego prezes Warmiński nie doczekał otwarcia w dniu 30 sierpnia 1909 r. pierwszej wystawy przemysłowej polskiego rzemiosła. Zmarł 9 czerwca 1909 r.

   Przez kolejnych 12 lat prezesem "Sokoła" w Bydgoszczy był Michał Niedbalski (1864-1929), mistrz szewski. W 1910 r. przedstawiciele gniazda reprezentowali Bydgoszcz na zlocie grunwaldzkim w Krakowie. Z okazji jubileuszu 25-lecia istnienia "Sokoła" w Bydgoszczy w Domu Polskim 12 lipca 1911 r. zorganizowano igrzyska sportowe i przedstawienia narodowe. Po odprawieniu mszy św. w kościele farnym w intencji gniazda-jubilata, odbyły się też zawody Okręgu IV w gimnastyce i lekkoatletyczne oraz koncert i publiczne popisy gimnastyczne.

   W 1913 r. sokoli z Bydgoszczy wzięli udział w zlocie związkowym w Urbanowie. Rok wcześniej powstała Stała Drużyna Sokola, której członkowie rozpoczęli szkolenie strzeleckie. Zbliżający się wybuch pierwszej wojny światowej nasilił represje administracji pruskiej wobec organizacji polskich, w tym i "Sokoła". Do armii pruskiej wcielono siedemdziesiąt procent członków towarzystwa.